Verkiezingen: drammende taal wint
De uitslagen van de verkiezingen zijn bekend: grote winsten vooral voor PVV en VVD, historisch verlies voor het CDA. Wat voor rol speelt daarbij eigenlijk het taalgebruik dat de partijen gebruiken? We zetten het ontleedmes in de taal van de politiek.
PVV: kort door de bocht 
Er zijn nogal wat mensen die vinden dat de PVV spierballentaal gebruikt. Dat klopt, als je kijkt naar het taalgebruik. Zeker in het pamflet van de PVV regent het kreten. Geen zinnen dus, geen nuances, maar korte uitroepen. Bijvoorbeeld:
- Veel meer agenten erbij en de straat op. Niet achter het bureau plakken. Fors hogere straffen en gevangenissen versoberen.
Wat je ook vindt van de standpunten, in elk geval sluiten de vorm en de inhoud slim op elkaar aan. Een simpel, keihard standpunt? Dan wordt het ook simpel en keihard geformuleerd. Kijk maar naar de drie onvolledige zinnen (‘ellipsen’) hierboven. Maar ook verder grossiert de PVV in alles wat drammerig taalgebruik kenmerkt: gebiedende wijzen (Stop de islamisering, Sluit de grenzen) en uitroeptekens (Nederland veilig!). Opvallend: in het hele pamflet van de PVV komt geen bijzin voor. Een bijzin is typisch een middel om de nuance aan te brengen – maar dat is kennelijk niet waar de kiezer om vraagt.
VVD: standpuntensalvo
Hapklare taal tegenover genuanceerde formuleringen, dat zie je ook als je de krantenadvertenties vergelijkt waarmee de VVD en CDA op 9 juni de kiezer over de streep wilden trekken. Winnaar VVD is klaar in zo’n dertig woorden, verliezer CDA wil in dezelfde ruimte liefst honderd woorden meer kwijt. De VVD vuurt in halve zinnen een standpuntensalvo op de lezer af: Niet morrelen aan de hypotheekrenteaftrek. Vandalen die gaan betalen. Meer blauw op straat. Met maximaal vijf woorden per zin heb je het bij VVD wel gehad. Afgerond met een gebiedende wijs, een ‘call to action’: Stem vandaag VVD.
CDA: keurige zinnen 
In dat licht bezien maakte de nuance van het CDA weinig kans. In de CDA-advertentie neemt Jan Peter Balkenende alle ruimte om problemen en oplossingen toe te lichten. Hij gebruikt beschaafde bijzinnen, met keurige komma’s (Zoals de zorg nu georganiseerd is, zullen we het niet kunnen bijbenen) en brave bijvoeglijke naamwoorden (Daarom komen er eigentijdse ambachtsscholen waar jonge mensen een goed vak op leren waar ze trots op zijn.) Geen gebiedende wijzen, geen gedram. Zelfs de slogan van het CDA is het langst en bescheidenst: Nederland kan op ons rekenen. En o ja, in de paginagrote advertentie van het CDA ontbreekt het advies om CDA te stemmen …
Natuurlijk zijn we nu wel benieuwd welke in de campagnetaal verzwegen nuances –de fameuze mitsen en maren – de overwinnaars straks uit de hoge hoed toveren wanneer ze hun campagnekreten moeten omzetten tot regeringsbeleid.
Deze column werd geschreven door Eric Tiggeler. Eric werkt als tekstschrijver en maker van communicatiecursussen voor het Taalcentrum-VU. Hij schrijft columns over taal voor Tekstblad.
