Eerst denken, dan adviseren

Stel: een gemeente krijgt steeds meer meldingen van jongerenoverlast in het winkelgebied en besluit camera's te plaatsten. Dat klinkt daadkrachtig, maar is het de beste oplossing? Het CVV waarschuwde al in 2022 dat cameratoezicht bij jongerenoverlast geen wondermiddel is. De maatregel kan het probleem zelfs verplaatsen in plaats van oplossen. Hoe kritisch is dit beleidsadvies eigenlijk onderbouwd?

Vijf denkfouten

Het probleem is niet dat cameratoezicht nooit werkt. Misschien doet het dat in andere gemeenten wel. Maar de vraag is wel of cameratoezicht in deze situatie voldoende onderbouwd is en of de alternatieven serieus zijn onderzocht.

In dit geval kunnen namelijk verschillende denkfouten een rol spelen die leiden tot dit advies:

1. De beschikbaarheidsbias: we hechten vaak te veel waarde aan recente of opvallende gebeurtenissen – zoals overlastmeldingen in het nieuws. Daardoor schatten we het belang ervan vaak groter in dan statistisch gerechtvaardigd is.
2. De actie- urgentie- of interventiebias: de gemeente voelt de maatschappelijke druk om zichtbaar iets te doen waardoor het lijkt of ze adequaat optreedt, zonder eerst verder onderzoek te doen.
3. De bevestigingsbias: beleidsmakers verzamelen vooral informatie die de gewenste maatregel ondersteunt. Maar is 'meer camera's' ook objectief de beste stap?
4. De causaliteitsfout: dat er overlast is, bewijst niet dat onvoldoende toezicht daarvan de oorzaak is.
5. De valse tegenstelling: de keuze bestaat in dit geval uit of niks doen of strenger handhaven. Maar zijn er niet meer opties?

Vijf kritische vragen

Om tot een beter afgewogen besluit te komen, kan je van tevoren vijf kritische vragen stellen.

1. Wat is precies de stelling?
   Is de stelling dat er meer toezicht nodig is of dat cameratoezicht de overlast vermindert?
2. Welke aannames doen we?
   Veroorzaken de jongeren daadwerkelijk de gemelde overlast? Werkt toezicht preventief? Voelen bewoners zich echt veiliger door camera's?
3. Hoe sterk is het bewijs?
   Geven meldingen een betrouwbaar beeld van de omvang van het probleem? Is er bewijs dat cameratoezicht in deze context werkt
4. Wat zijn de alternatieven?
   Misschien is betere verlichting, jongerenwerk, een andere inrichting van de openbare ruimte of gerichte handhaving een effectievere, snellere, betere, goedkopere oplossing?
5. Volgt het advies volgt logisch uit de argumenten?
   Zelfs als de overlast is toegenomen, volgt daaruit nog niet dat cameratoezicht de beste oplossing is.

Kortom: sterke besluiten beginnen met kritisch denken. Dat helpt om valkuilen in je redenering te herkennen, betere keuzes te maken én je keuzes beter te onderbouwen. 

In de cursus Kritisch denken voor beter beleid leer je hoe je van een herkenbaar beleidsprobleem naar een doordacht advies komt. Je onderzoekt aannames, bewijs, alternatieven, biases en drogredenen. Je kijkt ook hoe je daarbij AI als kritische sparringpartner kunt gebruiken, waarbij jij uiteindelijk de argumenten weegt en het advies bepaalt.