Waarom stelt een vertaler zoveel vragen?

Je hebt je document naar een professionele vertaler gestuurd. Alles lijkt je volkomen duidelijk. En dan beginnen de vragen binnen te komen. Wat bedoel je hier precies mee? Is deze term correct? Wat is de doelgroep? Kun je me wat meer context geven? Op het eerste gezicht lijkt het misschien vreemd dat een vertaler vragen stelt over de tekst. Zouden ze niet al moeten weten wat het betekent? Sterker nog, vragen stellen is een kenmerk van goed vertalen. Een paar goede vragen kunnen het verschil maken tussen een vertaling die weliswaar correct is en een vertaling die je boodschap werkelijk overbrengt in een taal die je beoogde publiek aanspreekt.

Wat bedoel je precies?

Iets dat voor jou ondubbelzinnig lijkt, kan verschillend geïnterpreteerd worden. En dat kan behoorlijke impact hebben, bijvoorbeeld bij juridische vertalingen.
Juridische taal moet namelijk nauwkeurig zijn en geen ruimte voor interpretatie laten. Maak onderscheid tussen beëindigen en opzeggen. In alledaags Nederlands lijken dit misschien verschillende manieren om 'een overeenkomst beëindigen' te zeggen. In juridisch jargon kunnen ze echter verschillende mechanismen met verschillende gevolgen beschrijven. Ook advocaat, jurist en raadsman zijn geen rechtstreekse synoniemen. En in Engeland en Wales wordt traditioneel onderscheid gemaakt tussen solicitors en barristers, terwijl de term attorney in de Verenigde Staten een andere, alledaagse juridische betekenis heeft. Het vertalen van een algemene term als 'advocaat' kan daarom een jurisdictiespecifieke betekenis introduceren die in het origineel ontbreekt.

Is dat de juiste technische term?

Vakspecifieke terminologie verdient bijzondere aandacht. Een woord kan meerdere mogelijke vertalingen hebben, terwijl een bedrijf of branche zijn eigen voorkeursterminologie kan hanteren.
Denk bijvoorbeeld aan een technische vertaling over brandveiligheidstechniek. De vertaler kan bijvoorbeeld kiezen voor de term 'vermogensdichtheid', terwijl de NIST-documentatie verwijst naar 'warmteafgifte per oppervlakte-eenheid' als een specifieke brandgerelateerde maatstaf. In plaats van ervan uit te gaan dat twee ogenschijnlijk vergelijkbare termen in je document uitwisselbaar zijn, kan de vertaler je vragen te bevestigen wat je precies bedoelde.

Afkortingen kunnen ook een potentiële valkuil zijn. Een ervaren vertaler kan op basis van de context wellicht een weloverwogen gok doen, maar afkortingen zijn vaak specifiek voor een bepaalde organisatie. Neem bijvoorbeeld PM : betekent dat projectmanager, programmamanager of productmanager? Een korte vraag van twee minuten neemt je onzekerheid weg en voorkomt dat een fout zich herhaalt tijdens de vertaling. 

Voor wie en waarvoor is de vertaling bedoeld?

De vertaler kan vragen wie de vertaalde tekst zal lezen en waarvoor deze gebruikt zal worden. Websiteteksten, contracten, interne rapporten en reclamecampagnes vereisen mogelijk allemaal verschillende vertaalopties. Evenzo kan Nederlands voor een Nederlands publiek een andere woordenschat, spelling en conventies vereisen dan Nederlands voor een Vlaams publiek.
Het publiek, het doel, de locatie en de toon hebben allemaal invloed op hoe een tekst wordt vertaald. Hoe beter de vertaler hen begrijpt, hoe beter hij of zij de vertaling kan afstemmen op de lezers.

Kan ik dit natuurlijker laten klinken?

Een vertaling kan accuraat zijn, maar toch onhandig klinken in de doeltaal. De vertaler ziet wellicht een mogelijkheid om de leesbaarheid te verbeteren, bijvoorbeeld door een zin anders te structureren of een passage in te korten. Maar hoeveel redactionele vrijheid wil je ze geven? Marketingmateriaal kan baat hebben bij een vrijere vertaling, terwijl juridische of zeer technische documenten vaak zo dicht mogelijk bij de brontekst moeten blijven.
De vertaler kan daarom vragen hoeveel flexibiliteit je bereid bent te geven voordat er ingrijpende stilistische wijzigingen worden aangebracht.

Heeft de vertaler een probleem geconstateerd?

Goede vertalers benaderen teksten vanuit twee perspectieven tegelijk: ze nemen afstand om de algehele betekenis en het doel van de tekst te overwegen, terwijl ze tegelijkertijd elke zin en elk begrip nauwkeurig onderzoeken. Deze combinatie van breedte en aandacht voor detail kan onduidelijkheden, inconsistenties en fouten aan het licht brengen die tot dan toe onopgemerkt zijn gebleven. Een datum kan bijvoorbeeld afwijken van een datum die elders in het document wordt vermeld. Daarnaast kan de officiële naam van een product zijn gewijzigd of kan een cijfer in een tabel niet overeenkomen met de bijbehorende tekst.
Wanneer een vertaler een dergelijke vraag stelt, betwist hij of zij niet je intenties of expertise. Ze zorgen ervoor dat onduidelijkheden in de originele tekst niet als fout in de uiteindelijke vertaling terechtkomen.

Vragen stellen is onderdeel van kwaliteit

Professionele vertalers stellen geen onnodige vragen. Ze zullen terminologie opzoeken, naslagwerken raadplegen en zoveel mogelijk problemen zelfstandig oplossen. Maar sommige antwoorden kunnen alleen van jou of je organisatie komen.
Als een vertaler je een doordachte vraag stelt, is dat meestal een positief teken. Dit toont aan dat ze de tekst zorgvuldig hebben bestudeerd, de mogelijke interpretaties hebben afgewogen en ervoor hebben gekozen om verduidelijking te vragen in plaats van op gissingen te vertrouwen.

Wil je een betrouwbare vertaling? Onze vertalers combineren taalkundige expertise met zorgvuldig onderzoek en persoonlijk contact. Neem contact op over onze professionele vertaaldiensten en bespreek de tekst met ons team.